Vücut isisi beyinde hipotalamus adi verilen bölgede kontrol edilir. Burada vücut isisini 37 derece civarinda tutmak üzere bir termostat sistemi bulunur. Enfeksiyonlarda veya bazi hastaliklarda bu sistem bir savunma mekanizmasi olarak vücudun isisini arttirir. Normal vücut isisi kisiden kisiye, yasa , günün saatine, ölçümün yapildigi vücut bölgesine ve çevre isisi gibi dis etkenlere bagli olarak degiskenlik gösterir.
Bebeklerde vücut isisi daha yüksektir, 1 yas civarinda eriskin yas düzeylerine dogru bir düsüs gösterir. Bu hafif düsüs ergenlik dönemi boyunca da devam eder. Kizlarda 13-14, erkeklerde 17-18 yaslarinda sabit hale gelir. Sabahtan aksama dogru vücut isisinda 0.5-1 derece artis gözlenir. Gün içinde en düsük degerler sabah 05.00-07.00, en yüksek degerler aksamüstü 16.00-19.00 saatleri arasinda saptanir.
Ates ne zaman yükselir?
Atesi; vücut isisinin normal sinirlarin üzerine çikmasi olarak tanimlayan ve "Tüm ates yüksekliklerinin tedavi edilmesi gerekmeyebilir" diyen Amerikan Hastanesi Pediatri Bölümü`nden Dr. Gülsemin Güloglu, çocuklarda ates yükselmesi ve yapilacaklar konusunda su bilgileri verdi: "Enfeksiyonlar, atesin en sik nedenidir. Ates enfeksiyona karsi dogal bir savunma mekanizmasidir. Özellikle yenidogan bebekler, isi kontrolü henüz tam gelismediginden, asiri giyinme ve çevre isisi gibi etkenlerden daha fazla etkilenirler. Asi uygulamalari sonrasi bazen hafif ates yükselmeleri olabilir. Dis çikarma sirasinda da hafif ates yüksekligi görülebilir. Ancak bunun 38 derecenin üzerinde olmasi beklenmez.
Hangi tip termometre kullanilmali?
Hangi tip termometre kullanirsaniz kullanin, dogru kullandiginizdan emin olmak için kullanim kilavuzundaki uyarilari dikkate alin.
Dijital termometreler: Genellikle en hizli ve kesin ölçüm sonuçlarini verirler. Çesitli sekillerde ve boyutlarda olanlari vardir. Agizdan, makattan, koltukaltindan ölçüm yapabilen türleri vardir. Genellikle isi sensorunun bulundugu esnek ve plastik bir uca sahiptir ve kolay okunabilir dijital bir göstergesi vardir.
Elektronik kulak termometreleri: Timpanik (kulak zarina ait) isiyi gösterir. Kullanimi hizli ve kolaydir. Dijital termometrelere göre daha pahalidirlar. 3 ay altindaki bebeklerde dis kulak yolu dar oldugu için kullanimi önerilmemektedir.
Alin termometreleri: Küçük bebeklerde kulak termometrelerine alternatif olabilir. Ancak makat ölçümü kadar kesin sonuç vermez.
Emzik seklinde termometreler: Çok güvenilir degildir. 3 ay altinda bebeklerde kullanilmamalidir. Agizda birkaç dakika hareketsiz tutulmasi gerektiginden kullanimi neredeyse imkansizdir.
Civali cam termometreler: Daha önceleri en sik kullanilan termometreler olmasina karsin civa içermesi ve kirildiginda civaya maruz kalma olasiligi nedeniyle tercih edilmemektedir.
Ates nereden ölçülmeli?
Ates makattan, koltukaltindan, dil atindan ve kulaktan ölçülebilir. Dilalti ölçümü çocuklarda pek tercih edilmemektedir.
Makattan ölçüm: Iç vücut isisina en yakin ve en güvenilir ölçümdür. Ancak rahatsizlik hissi, ve özellikle yenidoganlarda rektum hasari gibi yan etkileri nedeniyle sik kullanilan bir yöntem degildir. Makattan ölçümde 38 derecenin üstü ates sayilir.
Koltukaltindan ölçüm: Basit ölçüm teknigi nedeniyle sik kullanilir. 37.3 derecenin üzeri ates kabul edilir.
Kulaktan ölçüm : Hizli ve kolay uygulanabilir olmasi nedeniyle sik kullanilir. Kontrollerde ayni kulaktan ölçüm yapilmalidir. Kulaktan ölçümde 37.8 derecenin üzeri ates kabul edilebilir.
Ates hangi durumlarda ölçülmeli?
Çogu zaman endise verici olsa da atesin vücudun bir savunma mekanizmasi oldugu unutulmamalidir. Çogu zaman sadece çocukta rahatsizlik hissi ve hasta görünüme yol açiyorsa tedavi gerektirecegi unutulmamalidir. 38.9 derecenin altindaki ateste çocuk iyi görünüyor, rahatsizlik hissi yoksa ates düsürücü vermek gerekmeyebilir. Ancak 3 ay altindaki bebeklerde olusan ates yükseklikleri mutlaka doktor tarafindan degerlendirilmelidir.
Atesli bir çocukla karsilastiginizda ilk önce yapmaniz gereken üzerindeki giysileri çikarmak olmalidir. Atesli çocuk titremektedir ve üsüme hissi vardir. Bu nedenle yanlislikla çocuk soyulmasi gerekirken, kalin giysiler giydirilmekte ve üzeri örtülmektedir. Bu tür davranislardan kaçinilmalidir.
Ortam isisinin 22-24 derecenin üzerinde olmamasi saglanmali ve bol sivi verilmelidir. Ilik dus aldirmak da yararli olacaktir.
Tedavide en çok parasetamol yani ates düsürücüler kullanilmaktadir. Asetil salisilik asit içeren ates düsürücüler, 12 yas altinda çocuklarda bazi viral hastaliklar sirasinda kullanildiginda Reye Sendromu denilen ciddi bir hastaliga yol açabileceginden kullanilmamalidir.
Ates hangi durumlarda ciddi bir hastalik belirtisi degildir?
Çocuk etrafla ilgili ve oyun oynuyorsa
Istahi ve sivi alimi normalse
Size gülümsüyorsa
Cilt rengi normalse
Atesi düsürüldügünde iyi görünüyorsa endiselenmenize gerek yoktur.
Doktorunuzu aramanizi gerektiren durumlar!
3 aydan küçük bebeklerde 38 derecenin üzerinde ates ölçümü,
Agizdan yeterince sivi alamadigini düsünüyorsaniz,
Idrar miktarinda azalma, dilde kuruluk, göz kürelerinde çöküklük gibi sivi kaybi belirtileri varsa,
Tekrarlayan kusma ve ishali varsa,
3 günden uzun süren atesi varsa,
Sürekli agliyorsa,
Asiri huzursuz görünüyorsa,
Ciltte döküntüleri varsa,
Ciddi basagrisi varsa,
Solunum sikintisi varsa, doktorunuzu arayin.
